Lobbyteksten van maatschappelijke organisaties en bedrijven komen soms letterlijk terug in de verkiezingsprogramma’s van lokale politieke partijen. Dit blijkt uit onderzoek van de regionale omroepen in samenwerking met de Open State Foundation. Onafhankelijk Papendrecht springt eruit.
“De gemeente heeft een sleutelrol in het beschermen van haar inwoners. Dit betekent strengere vergunningen voor vervuilende bedrijven, betere handhaving en het actief weren van schadelijke stoffen uit de omgeving van woon- en natuurgebieden.”
Deze zin uit een pamflet van de Milieufederatie staat vrijwel letterlijk in het partijprogramma van Onafhankelijk Papendrecht en D66 Goeree-Overflakkee. Andere voorbeelden: Het CDA in Barendrecht en Groen Links/PvdA in Albrandswaard nemen een tekst van de maatschappelijke organisatie Buurtgezinnen grotendeels over.
Lobbyen is het beïnvloeden van politici, bestuurders en ambtenaren om besluitvorming te beïnvloeden. Een lobbyist probeert zijn onderwerp te agenderen of beleid aan te passen. Door een gebrek aan transparantie heeft het soms een negatief imago, maar het wordt beschouwd als toegestaan onderdeel van de democratie. Het aanbieden van geld of cadeaus in ruil voor een tegenprestatie is verboden; dan wordt het omkoping. Daarvan is in dit onderzoek niets gebleken.
Veel concrete voorbeelden ontdekt
Een flink stuk tekst over het maatschappelijk nut van sport, geschreven door de Sportinnovator, vindt haar weg naar de verkiezingsprogramma’s van het CDA in Capelle aan den IJssel. Dezelfde tekst komt overigens ook terug bij D66 Overbetuwe en SP Meijerstad, in andere delen van ons land.
Uit een pamflet van de Nederlandse Vereniging voor Autisme om gemeenten autismevriendelijker te maken, nemen D66 Rotterdam en VVD Goeree-Overflakkee een passage grotendeels over.
Het zijn voorbeelden waarin het een organisatie gelukt is om een lobby-tekst in een verkiezingsprogramma te krijgen. En dat gebeurt vaak, blijkt uit het onderzoek.
Onafhankelijk Papendrecht
Een partij die eruit springt is Onafhankelijk Papendrecht. Naast de eerder genoemde passage, lezen we in het partijprogramma een alinea van Stedin over warmtenetten, inclusief de claim dat “warmtenetten de laagste maatschappelijk kosten hebben omdat de elektriciteitsnetten veel minder verzwaard hoeven te worden.”
Ook van onder meer Meldpunt 113, de Nederlandse Metaal Unie en de Koninklijke Voetgangersvereniging Nederland komen letterlijke teksten voor in het programma van de lokale partij.
Ruud Lammers is lijsttrekker van Onafhankelijk Papendrecht. “Je krijgt in aanloop naar de verkiezingen van tientallen organisaties brieven”, legt hij uit. “We worden van verschillende kanten gevoed, maar werken vanuit een eigen visie. Soms gevoed door organisatie maar ook door burgers die via de website onderwerpen inbrengen.”
Dat er teksten letterlijk worden overgenomen, ziet Lammers niet als een probleem. “We bekijken per organisatie of we er iets mee kunnen. Het moet wel overeenkomen met wat wij vinden.”
Geen gemeentelijk lobbyregister
Vooropgesteld, lobbyen is toegestaan. Het staat elke organisatie vrij om bij politieke partijen aandacht te vragen voor haar standpunten. Tot nu toe is niet exact inzichtelijk hoe dat werkt. De landelijke politiek heeft een zogeheten lobbyregister, maar op gemeentelijk niveau is veel moeilijker zicht te krijgen op de beïnvloeding.
Uit het onderzoek blijkt dat tal van organisaties in de loop van vorig jaar brieven, mails en brochures aan de gemeentelijke politiek hebben gestuurd met het verzoek hun standpunten mee te nemen in de verkiezingsprogramma’s. In veel gevallen worden concrete tekstvoorstellen gedaan.
‘Graag geven wij u suggesties mee’
Zo heeft de NS een brief geschreven naar leden van commissies van verkiezingsprogramma’s met dit aanbod: “U bent waarschijnlijk bezig met het schrijven van uw verkiezingsprogramma. Graag geven wij u suggesties mee, zodat wij samen Nederland duurzaam bereikbaar houden.”
En NS is de enige niet: sportorganisaties, belangenverenigingen van gehandicapten of ouderen, brancheorganisaties als VNO/NCW, netbeheerder Stedin, de cultuursector, iedereen probeert een voet tussen de deur te krijgen.
Open State Foundation heeft in een steekproef 59 griffie-afdelingen van gemeenten benaderd met het verzoek om alle lobby-gerelateerde documenten te sturen. 37 gemeenten hebben daar gehoor aan gegeven. Dat leverde zo’n 2300 documenten op.
De beoordeling of een document lobby-gerelateerd is, is gedaan door de griffies. Daardoor kon het gebeuren dat een relatief kleine gemeente als Wageningen ruim 250 documenten heeft gedeeld en een grote gemeente als Amsterdam maar 47. De lobbyteksten zijn vergeleken met ruim 500 gedownloade verkiezingsprogramma’s. Dat leverde talloze matches op.
Dit onderzoek beperkt zicht tot teksten. Fysieke lobby-gesprekken blijven buiten beschouwing. Het geeft daarom geen volledig beeld van welke lobby er nog meer plaats vindt.
Ruim honderd programma’s
Open State Foundation vond meer of minder letterlijke tekst-overeenkomsten in dik honderd programma’s van lokale partijen, maar ook tientallen plaatselijke afdelingen van landelijke partijen namen teksten over. In een aantal partijprogramma’s zijn meer dan twintig matches gevonden.
De Open State Foundation, die strijdt voor een transparante overheid, benadrukt dat lobby op zich niet problematisch is, maar in Nederland blijft het onzichtbaar voor de kiezer. Directeur Serv Wiemers: “Dat politieke partijen open staan voor input uit de maatschappij is prima, zolang ze daar maar inzicht over geven. En zolang ze niet klakkeloos teksten van lobbyisten overnemen. De kiezer moet weten welke belangen op welke manier zijn meegenomen.”
Verbeteringen
Wiemers doet twee aanbevelingen. “Ten eerste: politieke partijen die input van externe organisaties verwerken in hun verkiezingsprogramma dienen dit te vermelden, met een bronvermelding bij de betreffende passage”, zegt hij.
“Ten tweede: gemeenten moeten een lobbyregister inrichten, zodat burgers, journalisten en raadsleden kunnen zien welke organisaties contact zoeken met lokale politici.” Grote gemeenten als Rotterdam en Amsterdam kijken daar al naar.
Volg ons ook op ons WhatsApp kanaal: https://whatsapp.com/channel/0029VaoRvYF6rsQtr0tBRu3u